روحانيان همهء اديان مبذول مىداشته‌اند ، برخوردار بودند . اگر ، چنان كه بعدها معمول شده بوده ، همهء سادات را هم در شمار روحانيان و علماء آورده باشند ، جمع عدهء ايشان معتنابه مىشده ، ولى مع هذا گمان نمىرود كه به 50000 بالغ گشته بوده . دژ سمرقند نيز مانند قلعهء بخارا به حمله و با يورش تسخير شد ، و ضمنا مغولان « جوى ارزيز » يعنى نهر جاكرديز ( رجوع شود به ما قبل صفحه‌هاى 220 ، 213 ، 218 ) را هم خراب كردند . محتملا ايشان يكى از سدها را ويران ساختند تا اطراف قلعه غرقاب شود و بخشى از حصار آن را منهدم كند « 1 » . الپ خان ( محتملا همان البار خان است ) با هزار تن از جنگجويان از قلعه بيرون آمد و توانست از صفوف مغولان بگذرد و بعد به لشكريان سلطان بپيوندد . باقى مدافعان قلعه كه هزار نفر بودند در مسجد جامع گردآمدند و همهء ايشان را در آنجا از پاى درآوردند و مسجد را طعمهء آتش ساختند . محتملا منظور نظر ساختمان جديدى است كه خوارزمشاه بنا كرده بوده ( رجوع شود به ما قبل ص حدود 763 ) و هنگامى كه من در سال 1904 در آنجا به حفريات پرداخته بودم آثار آتش‌سوزى مكشوف گرديد . در اين هنگام لشكريان ترك سلطان كه در آغاز به خدمت پذيرفته شده بودند ، در مكانى مسطح محاصره گشتند و ايشان را با همهء امرايشان و از آن جمله طغاى خان به قتل رسانيدند . بنا به گفتهء جوينى عدهء لشكريان مزبور بيش از 30000 و امراى ايشان بيش از 20 تن بوده .

--> ( 1 ) - از اين اخبار پيداست كه كهن دزى كه مغولان مسخر ساختند نه تنها شامل قلعه‌اى كه جغرافيون قرن دهم ميلادى ( چهارم هجرى ) شرح داده‌اند بوده ، بلكه شهرستان يعنى همهء اراضى كه اكنون « افراسياب » ناميده مىشود نيز جزء آن بوده - و شهرستان در آن زمان بوسيلهء « جوى ارزيز » مشروب مىگشته . رجوع شود به ما قبل ، در شرح سمرقند ( ص 207 - 206 و بعد ) .